Bizdən Gizlənən Dünya

İnsan öz ağlının, texnologiyasının və şəhərlərinin kölgəsində yaşayır və çox vaxt unudur ki, planetin əsl sahibləri milyonlarla ildir burada mövcuddur — bizdən çox-çox əvvəl gəlmiş, bizdən sonra da qalacaq canlılar. Heyvanlar aləmi sadəcə "təbiət sənədli filmlərinin" mövzusu deyil; o, bizim güzgümüzdür.

Uzun müddət düşünülürdü ki, ağıl, hiss, hətta yas tutmaq yalnız insana xasdır. Amma elm bizə başqa şey göstərir. Fillər öldükdən sonra sürüdən ayrılmış üzvlərinin sümüklərini tapıb saatlarla onların yanında dururlar. Qarğalar alət düzəldir, üzləri tanıyır və hətta insanları aldada bilirlər. Delfinlər bir-birini adla — yəni fərdi fit səsləri ilə — çağırırlar. Bu, sadəcə instinkt deyil; bu, şüurun başqa formalarda da mövcud olduğunun sübutudur.

Təbiətdə güc həmişə ölçüdən asılı olmur. Bir qarışqa öz çəkisindən 50 dəfə ağır yükü daşıya bilir. Bal arıları rəqslə bir-birinə məsafə və istiqamət barədə məlumat ötürür — bu, öz növündə bir dil sistemidir. Hətta gözlə görünməyən mikroorqanizmlər belə bütün ekosistemin tarazlığını saxlayır. Təbiət bizə sadə, amma vacib bir dərs öyrədir: hər canlının öz yeri və dəyəri var.

Heyvanlar aləminə baxanda əslində özümüzə baxırıq. Şirlərin ailə daxilindəki hiyerarxiyası, meymunların sosial oyunları, quşların cütləşmə mərasimləri — bunların hamısında insan cəmiyyətinin kiçildilmiş bir modelini görmək olar. Fərq ondadır ki, heyvanlar öz təbiətlərinə qarşı çıxmırlar, biz isə tez-tez öz təbiətimizlə mübarizə aparırıq.

Təəssüf ki, bu zəngin dünya sürətlə kiçilir. Meşələrin qırılması, iqlim dəyişikliyi və şəhərləşmə minlərlə növü yox olma təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. Hər gün itirdiyimiz bir növ, əslində milyon illik təkamülün, bioloji məlumatın və unikal bir həyat tərzinin geri dönməz şəkildə silinməsidir. Biz bunu çox vaxt fərq etmirik, çünki itki səssiz baş verir — bir gün var, bir gün yoxdur.


Heyvanlar aləmi bizə xatırladır ki, həyat təkcə insan hekayəsindən ibarət deyil. Bu, milyardlarla paralel hekayənin bir yerdə hörüldüyü nəhəng bir romandır və biz onun yalnız bir fəsliyik. Bəlkə də ən vacib şey budur: bu dünyaya tamaşaçı kimi deyil, məsul bir sakin kimi baxmağı öyrənmək.